Ga naar de artikelen
LAW RIGHTNEWSLETTER / 013

DE BESLISSINGEN DIE U RAKEN

17 november 2026

Wat nog van u is

Lees de artikelen ↓
Gemini-film · 10 seconden · Film gegenereerd met Gemini op basis van een illustratie gemaakt met OpenAI. Fictieve scène.AI-gegenereerd

LAW RIGHT / 013

Een wandeling met Milo en Anouk

Drie onderwerpen, drie liedjes. U start één keer: de route gaat vanzelf verder, en u houdt de controle.

Eén editie. Drie manieren om te beginnen.

Uw loon. Uw professionele toekomst. Uw herinneringen.

U kunt jarenlang werken zonder de criteria achter uw loon te kennen. Beoordeeld worden zonder te weten wat software over uw werk heeft vastgelegd. Duizenden foto’s nalaten zonder te zeggen wat uw familie ermee mag doen. Deze editie maakt zulke beslissingen zichtbaar, zodat u ze kunt begrijpen en zo nodig betwisten.

Lexi · AI-assistent

LEXI · AI-assistent

Een vraag tijdens het lezen?

Lexi, Milo en Anouk begeleiden uw leesreis. Neem de tijd om uw eigen route te kiezen.

01 / Loon

Uw collega verdient meer dan u. Kunt u te weten komen waarom?

Vergelijk het werk voordat u de cijfers vergelijkt.

Het gesprek begint bijna toevallig. Een collega noemt zijn loon. Het bedrag verrast u: uw functies lijken op elkaar, met verantwoordelijkheden die u vergelijkbaar achtte. U rekent even. Dan komt de vraag die u niet goed durft te stellen: waarop berust dat verschil? Dit is een fictieve scène, maar het juridische probleem is concreet. Hoe toont iemand discriminatie aan wanneer de noodzakelijke informatie bij de werkgever blijft?

AI — met kunstmatige intelligentie ondersteunde of gegenereerde creatieTekst met AI voorbereid: redactie, analyse en vertaling. Gebruik en herkomst

Wat Europa zichtbaar wil maken

Richtlijn (EU) 2023/970 gaat over gelijke beloning voor vrouwen en mannen die gelijke of gelijkwaardige arbeid verrichten. Zij belooft geen identiek loon voor iedereen en ook geen vrije toegang tot individuele loonfiches. Het doel is verschillen te kunnen onderzoeken die door geheimhouding buiten beeld bleven. Een hoger loon kan berusten op objectieve, genderneutrale criteria. Die criteria, hun relevantie en hun daadwerkelijke toepassing moeten dan wel duidelijk zijn. S1

Milo · NieuwsgierigheidWat kunnen we werkelijk vergelijken?Virtueel personage · AI-gegenereerd beeld

Het eigenlijke werk begint dus vóór de loontabel. Gelijkwaardig betekent niet noodzakelijk dezelfde functietitel. Vaardigheden, inspanningen, verantwoordelijkheden en arbeidsomstandigheden moeten worden onderzocht. Relevante sociale vaardigheden mogen niet worden ondergewaardeerd. Omgekeerd bewijst een identieke titel op zichzelf niet dat de werkelijke verantwoordelijkheden vergelijkbaar zijn. De gekozen categorie moet een eerlijke vergelijking mogelijk maken. Willekeurige groeperingen mogen het onderzochte verschil niet verbergen. S1, S2

Beloning omvat bovendien meer dan de maandelijkse overschrijving. De Europese definitie omvat het basisloon en andere arbeidsgerelateerde voordelen, in geld of in natura, met inbegrip van variabele of aanvullende componenten. Alleen twee nettobedragen vergelijken kan dus misleiden: arbeidsduur, premies en voordelen moeten op een samenhangende basis worden bekeken. De richtlijn drukt beloningsniveaus uit als brutojaarloon en het overeenkomstige bruto-uurloon. S1

Een verschil van 4% is geen toegestane discriminatie.
Tien seconden om na te denken · Nederlandse vertelling.Met AI gegenereerde inhoudStem en beelden gegenereerd met Gemini · fictieve illustratie.

De video start zonder geluid wanneer u hier aankomt. U kiest wanneer u het geluid inschakelt. Ondertitels en een transcript zijn beschikbaar.

Lees het transcript

Loon vergelijken begint bij het werk. Transparantie begint met de juiste vragen.

Download het transcript

Wat een werknemer zal kunnen vragen

Artikel 7 voorziet in het recht om schriftelijke informatie te vragen en te ontvangen over het individuele beloningsniveau en de gemiddelde beloningsniveaus, uitgesplitst naar geslacht, voor categorieën met gelijke of gelijkwaardige arbeid. Het verzoek kan via werknemersvertegenwoordigers of een gelijkebehandelingsorgaan verlopen. Onvolledige of onjuiste informatie kan aanleiding geven tot bijkomende verduidelijking. Het antwoord moet binnen een redelijke termijn en uiterlijk binnen twee maanden worden gegeven. De werkgever moet werknemers jaarlijks aan dit recht herinneren. S1

Anouk · ReflectieBeginnen we met de juiste vragen.Virtueel personage · AI-gegenereerd beeld

Dit mechanisme betreft vergelijkbare gemiddelden. Het maakt niet automatisch het persoonlijke loon van de genoemde collega bekend. De AVG blijft gelden. Wanneer een kleine groep iemand herkenbaar zou maken, mogen lidstaten bepaalde informatie voorbehouden aan vertegenwoordigers, de arbeidsinspectie of het gelijkebehandelingsorgaan. Privacybescherming moet worden georganiseerd zonder de controle op gelijke beloning onmogelijk te maken. S1

Ook de criteria voor loonbepaling en loonontwikkeling moeten toegankelijk zijn. De nationale mogelijkheid om werkgevers met minder dan vijftig werknemers vrij te stellen, betreft loonontwikkeling en is geen algemene uitzondering op gelijke beloning. Vóór de aanwerving voorziet de tekst in informatie over de aanvangsbeloning of de bandbreedte, tijdig genoeg voor geïnformeerde onderhandelingen, en in een verbod om naar de beloningsgeschiedenis te vragen. Daaruit volgt geen uniforme Europese verplichting om in elke vacature een bedrag te vermelden. S1

De valkuil van vijf procent

Een verschil van 4% is geen toegestane discriminatie. De drempel van 5% heeft een specifieke functie voor rapportageplichtige werkgevers: een gezamenlijke beloningsevaluatie met de vertegenwoordigers wanneer het gemiddelde verschil binnen een categorie minstens 5% bedraagt, niet door objectieve, genderneutrale criteria is verantwoord en niet binnen zes maanden na de datum van indiening van het beloningsverslag is verholpen. De drie voorwaarden gelden samen. Discriminatie kan ook onder die drempel worden betwist. S1

Milo · AandachtEen drempel vertelt niet het hele verhaal.Virtueel personage · AI-gegenereerd beeld

Voor rapportage geldt een afzonderlijke kalender: vanaf 7 juni 2027 jaarlijks bij minstens 250 werknemers en om de drie jaar bij 150 tot 249; vanaf 7 juni 2031 om de drie jaar bij 100 tot 149. De cijfers betreffen het vorige kalenderjaar. Lidstaten mogen rapportage uitbreiden tot werkgevers met minder dan honderd werknemers. Geen rapportageplicht betekent niet dat de andere vereisten van de tekst wegvallen. S1

Informatie moet iets kunnen veranderen

De richtlijn voorziet in volledige vergoeding zonder vooraf vastgesteld plafond, onder meer voor achterstallig loon, samenhangende betalingen, gemiste kansen, immateriële schade en rente. Zij versterkt ook de bewijsregels: zodra feiten een vermoeden van discriminatie ondersteunen, moet de werkgever dat weerleggen. Een schending van transparantieverplichtingen kan de bewijslast eveneens verschuiven, met de uitzondering voor een kennelijk onopzettelijke en geringe schending. De nationale procedure en de feiten van elk dossier blijven bepalend. S1

Anouk · LuisterenBruikbare informatie opent het gesprek.Virtueel personage · AI-gegenereerd beeld

In België moeten de Europese omzettingsdatum van 7 juni 2026, de werkelijk aangenomen maatregelen en hun toepassingsgebied worden onderscheiden. Het op 16 november 2026 geraadpleegde Europese register vermeldde zes aangemelde Belgische maatregelen, waaronder teksten over de openbare dienst en gewestelijke of gemeenschapsregels. Dat register bevestigt geen volledige federale omzetting voor de privésector. Gewestelijke maatregelen bewijzen evenmin dat dezelfde verplichting al voor elke werkgever in het hele land geldt. S3

België kent al een collectief mechanisme: ondernemingen die gewoonlijk gemiddeld minstens vijftig werknemers tewerkstellen, moeten hun loonstructuur om de twee jaar analyseren. Het verslag is bestemd voor de ondernemingsraad of, bij ontstentenis, de vakbondsafvaardiging. Dat geeft individuele werknemers geen toegang tot de loonfiches van collega’s. Het biedt wel een concreet aanknopingspunt voor een gesprek met hun vertegenwoordigers. S10

HET DOSSIER IN STEMMEN & BEELDEN

01 / AUDIO · VIDEO

Een andere kijk op het onderwerp

Luister naar de analyse

Automatisch transcript beschikbaar

Gegenereerd met AIStem gegenereerd met NotebookLM. Montage en vormgeving gemaakt met Codex. De scènes zijn illustratief.

Lees het transcript

Voordat we er echt induiken, even een korte huishoudelijke mededeling, onze stemmen in deze diepgaande analyse zijn met AI-gegenereerd via NotebookLM. Ja, toch altijd goed om even transparant over te zijn. Precies. Nou, stel je voor, je staat bij de koffieautomaat op kantoor. Je klets wat met een collega en je weet, wij doen eigenlijk exact vergelijkbaar werk. En dan noemt diegene op eens ter loops zijn of haar salaris. Ja, en dan ontdek je dus dat die collega gewoon 500 euro meer verdient. Dan denk je natuurlijk meteen, waarom? En vooral, hoe kom je erachter als al die informatie altijd strikt geheim is? Dat is inderdaad de grote vraag. En we baseren ons vandaag uitsluitend op één heel specifiek artikel over de Europese loontransparantie. Maar goed, die nieuwe regels dwingen werkgevers dus straks om dit soort salarisvragen gewoon te beantwoorden. Maar om te begrijpen hoe ze dat gaan doen, moeten we eerst kijken naar de term 'functietitel'. Ik vergelijk een functietitel vaak met de kaft van een boek. Of eigenlijk nog beter met een restaurantrekening. Oh, een restaurantrekening, hoe bedoel je die precies? Nou ja, als twee tafels de chef special bestellen, dat is dan de functietitel, dan is de eind afrekening toch niet altijd identiek. Ah, op die manier? Ja, misschien dat de ene tafel wel dure wijn of extra bijgerechten besteld. Op de werkvloer zijn die extras dan meer ervaring, zwaardere fysieke inspanningen of lastigere arbeidsomstandigheden. Dat is eigenlijk een hele sterke analogie. Want de Europese richtlijn eist helemaal geen identiek loon voor iedereen met toevallig dezelfde functietitel. Dus het gaat echt om de inhoud van het werk? Exact. Wat wel hard wordt geëist is dat eventuele verschillen in salaris berusten op objectieve genderneutrale criteria. Je moet de onderdelen van die rekening dus kunnen verantwoorden. Maar wacht heel even, ik las in de tekst iets over een uitzondering voor kleine bedrijven. Betekent het dan dat een bedrijf met, ik noem me wat, veertig werknemers gewoon lekker mag blijven discrimineren? Nee, nee, absoluut niet. Dat is echt een enorme misvatting. Die mogelijke vrijstelling voor werkgevers onder de 50 werknemers betreft enkel en alleen de criteria voor loonontwikkeling. Dus puur de regels over hoe je promotie of opslag krijgt? Juist. Het gaat dus nadrukkelijk niet om een vrijstelling voor de rapportage of de plicht tot gelijkheid. Discriminatie mag gewoon nooit. Oké, gelukkig. Maar goed, als we dan kijken naar die rapportages, wanneer moeten werkgevers eigenlijk met de billen bloot? Nou, de harde data laat zien dat dit gefaceerd wordt ingevoerd. Vanaf 7 juni 2027 start de jaarlijkse rapportage voor bedrijven met minstens 250 werknemers. Dat zijn de grote jongens dus. En de middengroep. Voor werkgevers met 150 tot 249 werknemers is het om de drie jaar, ook vanaf 2027. En bedrijven net onder die grens? Voor de groep van 100 tot 149 werknemers geldt ook die termijn van om de drie jaar. Maar zij hoeven daar pas vanaf 2031 mee te beginnen. Oké, helder. Dat was er nog iets met percentage's. Ik las over een drempel van 5 procent. Dus als het loonverschil met je collega bij de koffieautomaat 4 procent is, zeggen we dan oké, een beetje discriminatie is geen probleem? Fout. Nee, dat is een heel gevaarlijk misverstand. De 4 procent is absoluut geen toegestane discriminatie. Gelukkig maar. Wat is die 5 procent dan wel? Die 5 procent-rempel is specifiek bedoeld voor een zogenaamde gezamenlijk evaluatie. En let op, daarvoor gelden drie cumulatieve voorwaarden. Dus ze moeten allemaal tegelijk van toepassing zijn. Oké, brand los. 1. Er is minstens 5 procent categorieverschil. 2. Er is geen objectieve genderneutrale rechtvaardiging voor dat verschil. Ze hebben dus geen geldige excuse. Precies. 3. Het verschil is niet verholpen binnen 6 maanden na de indiening van het beloningsverslag. O, dus pas na de indiening begint die klok van 6 maanden te tikken. Correct. Alleen als aan al die 3 voorwaarden wordt voldaan, volgt er zo'n evaluatie. En als we het dan over handhaving hebben, dan zien we dat de bewijslast richting de werkgever verschuift. Dus de werkgever is eigenlijk meteen de gebeten hond? Nee, dat dus niet. Het verschuift slechts onder de specifieke voorwaarden uit het artikel. Er is geen automatische schuld of een algemene presumptie bij zomaar ieder loonverschil. Helder. En als we dan even naar België kijken, hoe pakken zij dit aan? In het register zien we 6 aangemeld maatregelen in België, maar dat bewijst eigenlijk noch een volledige omzetting. Noch een algemene afwezigheid van een federale wet. Maar ze doen daar wel al het een en ander met loonstructuren toch? Zeker. Er bestaat al een plicht voor bedrijven vanaf 50 werknemers om de 2 jaar een loonstructuur analyse te maken. Dat loopt dus al. Kijk, dat is wel goed om te weten. Conclusie voor jou? Als luisteraar is eigenlijk, je hoeft straks niet meer te gissen op basis van geruchten bij die koffieautomaat. De regels geven je echt handvatten. Precies. De informatie moet transparent zijn. Dus als je hiermee aan de slag wil, vraag voor een nuttigesprek met je baas gewoon naar de criteria voor je functie, vraag wat de vergelijkingscategorie is en welke beloningscomponenten het allemaal meetellen. Dat zijn precies de juiste vragen om te stellen. Bedankt voor het meedenken allemaal en tot de volgende analyse.

Downloaden

Bekijk het verhaal

Automatische ondertitels beschikbaar

Gegenereerd met AIVideocast gegenereerd met NotebookLM; lokale montage en redactionele correcties met Codex. Stemmen en beelden gegenereerd met AI. Fictieve illustraties.

Lees het transcript

Welkom bij deze explainer. Vandaag duiken we in een onderwerp dat voor letterlijk elke werknemer en werkgever cruciaal is, maar dat nog veel te vaak in nevelig gehuild blijft. Namelijk loontransparencie. We gaan die iets wat abstracte Europese regels vertalen naar jouw dagelijkse praktijk op de werkvloer. Ga er dus even lekker voor zitten, want we gaan de feiten helder en gestructureerd voor je op een rij zetten. Laten we er meteen induiken. Stel je dit is voor. Een compleet fictieve, maar oh, zo herkenbare situatie. Je staat bij de koffieautomaat, een beetje bij te praten met een collega en opeens noemt hij ter loops zijn salaris. Het bedrag verrast je enorm. Je kijkt hem aan en denkt 'wacht even, onze functies lijken hartstikke op elkaar, we hebben vergelijkbare verantwoordelijkheden, je rekent even super snel in je hoofd en dan popt die brandende vraag op die je eigenlijk net niet goed durft te stellen. Waarop is dat verschil in hemels naam gebaseerd? Waarom verdient hij meer? Dit is natuurlijk een bedachtscenario, maar het raakt direct aan een enorme reëel en actueel thema. Want hier stuiten we dus direct op een gigantisch, concreet juridisch probleem. Als jij vermoed dat er sprake is van een oneerlijke beloning, hoe ga je dat dan aantonen? Hoe bewijs je discriminatie als de informatie die je raar keihard voor nodig hebt, de loongegevens, de evaluatiecriteria, de precieze loonschalen, veilig achter slot een grendel bij je werkgever ligt. Het is een compleet scheevenmachtsverhouding als het op informatie aankomt. En precies dat is het probleem dat de nieuwe Europese regelgeving probeert aan te pakken. Deel één, wat Europa zichtbaar wil maken. Richtlijn 2023/970. Kijk, Europa belooft met deze richtlijn echt geen identiek loon voor iedereen. Wat ze wel doen, is een systeem creëren om verborgen loon verschillen eerlijk te onderzoeken. Het fundament van dit hele verhaal is de definitie van gelijkwaardig werk. Want let op, een hoger loon kan absoluut gerechtvaardigd zijn zolang het maar gebaseerd is op objectieve, genderneutrale criteria. Het echte werk begint dus al ver voordat we naar een loontabel kijken. Want eerlijk is eerlijk, een identieke functietitel bewijst op zichzelf echt niet dat je werkelijke verantwoordelijkheden vergelijkbaar zijn. En andersom. Gelijkwaardig betekent niet per se exact dezelfde titel. We moeten naar vier belangrijke peilers kijken. Vaardigheden, inspanningen, verantwoordelijkheden en arbeidsomstandigheden. Daarbij mogen relevante sociale vaardigheden die in sommige sector echt cruciaal zijn absoluut niet zomaar worden ondergewaardeerd. De categorie waarmee je vergelijkt moet simpelweg eerlijk zijn. Je mag geen willekeurige groepen meer maken om een loon verschil handig te verbergen. Individueel loon en gemiddelde, rechten en privacy. Hoe meten we dit nou in de praktijk? Dit illustreert echt perfect een falco waar we bijna allemaal wil eens in zijn getrapt. Kijk maar even mee naar het verschil hier. Als je loonen gaat vergelijken, sta je dan als je blief niet blind op die misleidende netto maandsom. Jouw beloning is veel meer dan alleen die maandelijkse overschrijving op je bankapp. Denk aan verschillen in het aantal uren dat je werkt, extra premies of andere voordelen in geld of natuur. Als je alleen maar twee nettobedragen naast elkaar legt, trek je het hele plaatjes heen. Precies daarom eist de Europese richtlijn dat we beloningsniveaus uitsluitend uitdrukken als het bruto-jaarloon en het bruto-uurloon. Dat is simpelweg de enige logische basis om appels met appels te vergelijken. Dus wat mag je straks onder artikel 7 van deze richtlijn nou concreet opvragen? Nou, drie dingen. Eén, je hebt recht op schriftelijke informatie over jouw eigen individuele beloningsniveau. Twee, je kunt vragen naar de gemiddelde beloningsniveaus voor groepenwerknemers die gelijkwaardig werk doen en dat mooi opgesplitst naar geslacht. Maar let heel even op punt drie, want dit is superbelangrijk. Dit meganisme betekent niet dat je zomaar de loonstrook van die ene specifieke collega op je bureau krijgt. De AVG, onze privacy-wetgeving, blijft gewoon keihard gelden. Je krijgt dus wel de middelen ongelijke beloning te controleren, maar zonder dat je collega's onnodig herkenbaar worden gemaakt. De valkuil van vijf procent. Geen veilige haven voor discriminatie. Een loonklo van vier procent is geen toegestaane discriminatie. Echt niet. Waar dient die vijf procent dan wel voor? Het is eigenlijk een specifieke trigger voor werkgevers. Zodra je die grens raakt, worden ze verplicht tot een gezamenlijke beloningsevaluatie met de werknemers vertegenwoordigers. Maar, en dit detail is absoluut cruciaal, daarvoor moeten drie voorwaarden echt allemaal, dus cumulatief, worden afgevinkt. Stap 1, het gemiddelde verschil binnen een functiek categorie is minstens vijf procent. Stap 2, dit verschil is niet te verantwoorden door objectieve, genderneutrale criteria. En stap 3, het verschil is niet binnen zes maanden nadat het verslag herlicht opgelost. Pas als alle drie deze licht op rood staan, treedt die zware evaluatieplicht in werking. De manier waarop we omgaan met bewijs. De bewijslast verschuift straks naar de werkgever. Maar, even een belangrijke nuantie hier, dit verschuift pas zodra de feiten daadwerkelijk een vermoede van discriminatie ondersteunen. Het is dan aan de werkgever om dat vermoeden te weer leggen. Ook als een werkgever de transparantie regels aan z'n laars laapt kan de bereislast verschuiven. Het is dus zeker geen universele automatische regel voor elk ruziekje, maar het is wel een enorm krachtig instrument wanneer de situatie erom vraagt. Belgische omzetting en onzekerheid. De huidige realiteit. Europese richtlijnen klink op papier altijd prachtig, maar hoe staan we er in de Belgische juridische realiteit eigenlijk voor? Laten we de tijdlijn er even bij pakken. De strikte deadline om dit in nationaal recht om te zetten is 7 juni 2026. Dat is de deadline voor de overheid. Voor bedrijven gelden er compleet andere data om echt te gaan rapporteren. Vanaf 2027 moeten bedrijven met 150 of meer werknemers aan de bak. Heb je een bedrijf met 100 tot 149 werknemers? Dan start die plicht pas in 2031. Dus let goed op, de date omdat de wet er moet zijn is zeker niet dezelfde als het moment dat de eerste rapporten op tafel moeten liggen. Maar hoe ver zijn we nu echt in België? Het is super belangrijk om de theorie en praktijk even los te trekken. Als we in het Europese register kijken, zien we momenteel zes aangemeld de Belgische maatregelen. Dat klinkt als veel, maar die gaan toch vooral over de openbare dienst en gewestelijke regels. Dat register bevestigd op dit exact moment gewoon nog geen volledige overkooppelende federale omzetting voor de Belgische privésector. Gewestelijke stapjes betekenen niet dat de verplichting al voor elke werkgever in het hele land geldt. De deadline en de werkelijk aangenomen maatregelen lopen hier simpelweg nog niet helemaal zingron. Tot slot, deel vijf, drie nuttige acties. Practische stappen voor vandaag. Wat kun je hiermee nu vandaag al doen? Als je het gesprek aan wilt gaan, concentreer je dan op deze drie gerichten vragen. 1. Vraag specifiek naar de objectieve criteria die gelden voor jouw functie. 2. Vraag naar de vergelijkingscategorie. Met wie wordt jouw werk nou eigenlijk precies vergeleken? En 3. Vraag naar alle beloningscomponenten die meetellen. Niet alleen dat kalen net op bedrag. Voor de werkgevers zorg dat je je klassificaties op orde hebt voordat de vragen komen, want achteraf iets proberen uit te leggen vervangt nooit een solide beleid. De echte overwinning van dit hele verhaal is dit. We krijgen eindelijk de tools in handen om een loon verschil objectief te onderzoeken, zonder dat we hoeven te starten vanuit zo'n ongemakkelijk gerucht bij de koffiemachine. De stap van gerucht naar recht is gezet. Dus ik laat je met deze gedachte achter. Hoe transparent is jouw loonstrook eigenlijk echt? Denk daar maar eens over na. Bedankt voor het kijken.

Downloaden
Bekijk de bronnen

02 / Werk & AI

Een score om te bevragen.

Open het dossier ↗

AI-gegenereerde videoachtergrond · stille scène

Verder lezen →

02 / Werk en AI

Wordt uw volgende evaluatiegesprek door een machine beslist?

Achter de score zit een beslissing die bespreekbaar moet blijven.

Uw leidinggevende opent een dashboard. Eén score vat uw doelstellingen, berichten en activiteit samen. U vraagt waarom de score zo laag is. ‘Dat zegt de tool.’ Deze fictieve scène roept een praktische vraag op: wie kan de conclusie herbekijken, en op basis van welke informatie?

AI — met kunstmatige intelligentie ondersteunde of gegenereerde creatieTekst met AI voorbereid: redactie, analyse en vertaling. Gebruik en herkomst

Een score verklaart geen mens

Software kan informatie helpen ordenen. Het wordt moeilijk wanneer een aanbeveling doorslaggevend wordt zonder werkelijk onderzoek. Artikel 22 AVG betreft beslissingen die uitsluitend op geautomatiseerde verwerking berusten en rechtsgevolgen hebben of iemand op vergelijkbare wijze aanzienlijk treffen. Niet elk dashboard valt dus automatisch onder dat verbod. Maar een leidinggevende die het resultaat mechanisch goedkeurt, zorgt door zijn aanwezigheid alleen nog niet voor echte menselijke tussenkomst. S4, S5

Anouk · ReflectieAchter de score schuilt een verhaal.Virtueel personage · AI-gegenereerd beeld

Uitzonderingen moeten worden onderzocht, niet verondersteld: noodzakelijkheid voor een overeenkomst, wettelijke toestemming of uitdrukkelijke toestemming, met passende waarborgen. In een arbeidsrelatie moet vooral worden nagegaan of toestemming werkelijk vrij kan worden gegeven. Een werknemer mag niet voor de keuze worden gesteld een tool te aanvaarden om nadeel te vermijden. Andere AVG-verplichtingen, zoals rechtmatigheid, transparantie en juistheid, blijven relevant wanneer een beslissing niet uitsluitend geautomatiseerd is. S4, S5

Stel dat een systeem een laat antwoord uitlegt als een gebrek aan inzet. Was de werknemer met verlof? Op het terrein? Bezig met werk dat geen spoor in de software achterliet? Dat bewijst niet dat alle systemen slecht beoordelen. Het toont waarom gegevens aan het echte werk moeten worden getoetst voordat ze een premie, promotie of voortzetting van de tewerkstelling beïnvloeden.

De kalender is veranderd, de verantwoordelijkheid blijft

De Europese AI-verordening noemt bepaalde toepassingen voor aanwerving, promotie, ontslag en prestatiebeoordeling als toepassingen met een hoog risico. De bestemming en classificatievoorwaarden van elk systeem moeten wel worden gecontroleerd. Een schrijffunctie is niet hetzelfde als een systeem dat personeel moet beoordelen. S6

Milo · LuisterenWie kan het resultaat nog herzien?Virtueel personage · AI-gegenereerd beeld

De oorspronkelijke kalender mag niet zomaar worden overgenomen. De geconsolideerde versie van 27 juli 2026, gewijzigd door Verordening (EU) 2026/1744, bepaalt 2 december 2027 als toepassingsdatum voor hoofdstuk III, afdelingen 1 tot en met 3, voor systemen onder artikel 6, lid 2, en bijlage III, met uitzondering van artikel 6, lid 5. Daarmee worden de AVG en de hele AI-verordening niet uitgesteld. Het verbod op bepaalde systemen die emoties op het werk afleiden, staat daarvan los, met de medische of veiligheidsuitzondering uit de tekst. S6

Een classificatie als hoog risico is geen verbod. Sinds 2 augustus 2026 voorziet artikel 86 bovendien, onder eigen voorwaarden, al in een duidelijke uitleg over de rol van AI en de voornaamste elementen van bepaalde beslissingen op basis van een hoogrisicosysteem uit bijlage III. Het gaat om beslissingen met rechtsgevolgen of vergelijkbare aanzienlijke gevolgen en een aangevoerd nadelig effect op gezondheid, veiligheid of grondrechten. Dit is geen algemeen recht op broncode; de bepaling geldt voor zover een vergelijkbaar recht niet al door het Unierecht wordt gewaarborgd. S12

Het gaat om meer dan angst voor machines. Een goede tool kan een inconsistentie zichtbaar maken en een beter onderbouwd gesprek mogelijk maken. Hij wordt gevaarlijk wanneer zijn schijnbare precisie dat gesprek afsluit. Een evaluatie moet ruimte laten voor wat de gegevens niet hebben gezien.

Aan u

Waar heeft de mens nog iets te zeggen?

Kan een persoon in uw voorbeeld de beslissing werkelijk heroverwegen?

02 / AUDIO · VIDEO

Een andere kijk op het onderwerp

Luister naar de analyse

Automatisch transcript beschikbaar

Gegenereerd met AIStem gegenereerd met NotebookLM. Montage en vormgeving gemaakt met Codex. De scènes zijn illustratief.

Lees het transcript

Korte mededeling vooraf, deze stemmen zijn gegenereerd met AI via NotebookLM. Stel je voor, je zit tegenover je baas voor je functioneringsgesprek. Hij kijkt naar een scherm, fronst even en zegt dan 'tja, de computer geeft je een onvoldoende'. En als je om uitleg vraagt, haal hij gewoon zijn schouders op. En dan krijg je te horen 'dat zegt de tool nou eenmaal'. Ja, precies dat, mag dit zomaar. Welkom bij deze nieuwe analyse. Vandaag duiken we in één specifieke artikel uit newsletter 013 om uit te zoeken of een algoritme binnenkort jouw beoordeling mag dikteren. We bezeer ons op de AVG en de Europese AI-verordening. Kijk, dit is een scenario dat echt razends nog realiteit aan het worden is op de werkvloer. Bizar eigenlijk. Het voelt toch een beetje als of je GPS je een rivier instuurt en je baas blindelings doorreidt. Is zo iets wettelijk gezien toegestaan, want je leidinggevende zit er wel fysiek bij. Het is geen robot die je ontslaat. Nee, klopt. En dat is nou exact de grens die we moeten opzoeken. Onder de huidige privacy-wet, de AVG en dan specifiek artikel 22, geldt er een verbod op beslissingen die uitsluitend geautomatiseerd zijn. Oké, uitsluitend geautomatiseerd. Juist. Maar wat als het grote gevolgen heeft? Juist, dat is de tweede voorwaarde. Het moet gaan om rechtsgevolgen of vergelijkbare aanzienelijke effecten. Denk aan je salaris. De hamvraag is, is een beslissing uitsluitend geautomatiseerd als je baas er nog even een klap opgeeft. Ja, want als hij de score bekijkt en gewoon op accepteren klikt, heeft de mens toch formeel de eindbeslissing genomen, dan lijkt men de kaos af. Nou ja, dat klinkt logisch, maar daar prikt de wet echt al doorheen. Een leidinggevende die simpelweg zo'n score mechanisch overneemt, zonder werkelijk onderzoek te doen, biedt geen echte menselijke tussenkomst. Dus even aanzelend naar het schermstaar is niet genoeg. Zeker niet. Er moet echte inhoudelijke controle zijn. Er zijn wel uitzonderingen te onderzoek, hoor. Bijvoorbeeld een noodzakelijkheid van een contract, een wettelijke basis, of uit drukkelijke toestemming met waarborgen. Wacht even, toestemming? Een werkgever kan toch gewoon zeggen, teken dit formulier even anders krijg je die promotie niet. En daar zit direct het probleem. In een arbeidsgelatie is er een grote machtsomgelijkheid. Een werknemer mag nooit gedwongen worden een tool te accepteren om nadeel te vermijden. Toestemming is dus zelden echt vrijwillig. Aha. Toestemming is dus geen vrijbrief. Maar als de AVG ons nu al beschermt, waarom is iedereen dan zo zenuwachtig over die nieuwe AI-wet? Ik las trouwens ergens dat alles is uitgesteld tot eind 2027. Mogen werkergevers nu doen wat ze willen? Nee, dat is een hardnekkig misverstand in de wandelgangen. Dat moeten we even corrigeren op basis van de geconsolideerde tekst. Het uitstel tot 2 december 2027 geldt uitsluitend voor hoofdstuk III, afdelingen 1–3. Oké, en dat betekent in gewone mensentaal? Dat gaat over systemen onder artikel 6 lid 2 en bijlage III, met uitzondering van lid 5, overigend. Maar de AVG en de aparte verboden uit de AI-wet, die gelden vandaag de dag al. Oh wow, dus bepaalde dingen zijn nu al strafbaar. Klopt. Neem emotieherkenning op de werkvloer. Tenzijd om hele specifieke medische of veiligheidsuitzonderingen gaat is dat per direct verboden. En vergeet niet, niet elk systeem is een hoge risico-systeem. Een slimme schrijftool is echt geen beoordelingssoftware. Goed om te weten. Waar stel, mijn werkgever gebruikt wel zware HR-software. En die maakt een gigantische inschattingsfout. Ik krijg een onvoldoende voor inzet omdat ik niet heb getiept, terwijl ik de hele dag buiten de deur werkte. Wat dan? Ja, dan kun je je beroep op artikel 86. Dat is actief sinds 2 augustus 2026. Betekent dit dat ik direct de broncode van de HR-software op tafel kan eisen? Nee, nee, zover gaat het niet. Je hebt geen algemeenrecht op de broncode. Het is een voorwaardelijk subsidiair recht op uitleg over de rol van de AI. Dat artikel 86 kent namelijk een cumulatieve reikwijdte. Cumulatief, dus ik moet aan meerdere eisen voldoen. Exact. Er moet de rechtsgevolgen of aanzienlijke effecten zijn. Plus een aangevoerd nadeligeffect op je gezondheid, veiligheid of grondrechten. Ah, pas als die dingen samen komen, krijg je die uitleg. Dit laat wel zien dat de schijnbare precisie van zo'n tool een goed onderbouwt gesprek nooit mag afsluiten. Het is geen onfeilbare rechter. Helemaal mee eens. Daarom delen we de drie praktische vragen uit het artikel voor jouw volgende evaluatie. Vraag 1, welke gegevens zijn gebruikt? Altijd belangrijk. En de tweede? Waar dient het systeem exact voor? En de derde? Wie heeft de bevoegdheid om de uitkomst te corrigeren? Ja, want blind de GPS, de rivier en volgen, daar doen we niet meer mee. We sluiten af met een gedachte om over na te denken. Een goede evaluatie moet altijd ruimte laten voor datgene wat de gegevens niet hebben gezien. Zeker. Cijfers zijn nooit het hele verhaal. Wat mist de software in jouw dagelijkse werk? Denk daar maar eens over naar. Bedankt voor de luisteren.

Downloaden

Bekijk het verhaal

Automatische ondertitels beschikbaar

Gegenereerd met AIVideocast gegenereerd met NotebookLM; lokale montage en redactionele correcties met Codex. Stemmen en beelden gegenereerd met AI. Fictieve illustraties.

Lees het transcript

Welkom bij deze uiteenzetting van ons bronmaterial. Vandaag duiken we rechtstreeks in een ontzettend actueel, maar complex onderwerp. Het snijvlak tussen AI-evaluatie software op je werk en de Europese wetgeving. Want laten we eerlijk zijn, als een algoritme over je schouder meekijkt, wil je wel weten hoe de wet jou precies beschermt, toch? Nou, we gaan dit stap voor stap voor je uitluizen. Deel 1. Een fictieve evaluatie. Mens of machine. Stel je dit even voor. Je zit in je evaluatiegesprek en je manager opent een dashboard. Pats, daar staat één enkele score op het scherm. Een score die al jouw harde werk, al je e-mails en al je doelen van het afgelopen jaar samenvat. En de score is laag. Je schikt je rotte, vraagt natuurlijk direct, wacht even, hoe komen we aan dit cijfer? Waarop je managers een schoudersophaalt en simpelweg zegt, ja, dat zegt de tool nu eenmaal. Kijk, deze fictieve scene raakt echt de absolute kern van ons bronmaterial. Want wie of beker gezegd wat, neemt er nu eigenlijk de beslissingen over jouw carrière. En mag dat zomaar? Artikel 22 en de voorwaarden. De grens van automatisering. Gelukkig verbiedt de wet niet meteen elk digitaal dashboard op kantoor. Het bronmaterial legt heel specifiek uit dat het verbod op geautomatiseerde besluitvorming pas echt in werking treedt, als aan twee harde voorwaarden is voldaan. Ten eerste moet de beslissing uitsluitend geautomatiseerd zijn, dus echt zonder enige betekensvolle inbreng van de mens. En ten tweede moet het je aanzienlijk treffen of een rechtsgevolg hebben. Denk daarbij aan een misgelopen promotie, het intrekken van een bonus of in het uiterste geval zelfs ontslag. En hier maakt de bron een briljant en cruciaal onderscheid. Stel dat we terug gaan naar dat dashboard met die lagen scoren. Jouw manager kijkt er naar, knikt instemmend en zet blind een handtekening. Dat is puur mechanische goedkeuring, een soort stempelfunctie eigenlijk. En volgens de wet telt dat dus absoluut niet als menselijke tussenkomst. De wet verrijst namelijk echte menselijke tussenkomst. Dat betekent dat je manager de bevoegdheid, de tijd en de juiste informatie moet hebben... ...om de output van die software kritisch te beoordelen en het taartwerkelijk aan te passen als dat nodig is. Nu zijn er natuurlijk uitzonderingen, waarbij zo'n geautomatiseerde beslissing wel mag. Maar, en dit is een hele grote baar, het bronmateriaal waarschuwt... ...dat toestemming in een arbeidsrelatie ontzettend problematisch is. Waarom? Omdat je als werknemer simpelweg in een hierarchische, afhankelijke positie zit. Je mag nooit in een positie worden getwongen, waarbij je een trackingtool... ...maar gewoon accepteert uit angst voor reprecijus of nadeel. Jouw toestemming is in die specifieke context bijna nooit echt vrij te noemen. De beperkte kredietskorenanologie. Context is cruciaal. Er wordt nogal eens de vergelijking gemaakt met een kredietskoren. Je weet wel, een algoritme dat heel efficiënt harde financiële datapunt op een rijtje zet. Maar de tekst stelt haarscherp dat we die logica echt niet zomaar één op één kunnen kopiëren naar HR of de werkvloer. Waarom niet? Omdat de dynamiek van werk voor een heel groot deel leunt op menselijke context. En laat context nou net datgenen zijn wat software heel vaak compleet mist. Stel dat een tool jouw late antwoord op een e-mailtje genadenloos markeert als een gebrek aan inzet. De software trekt een keiharde conclusie op basis van die data. Maar het miste onzichtbare context. Misschien was je wel op een goed gekeurde voloftag of stond je letterlijk in het veld zwaar werk te verzetten. Werk dat simpelweg geen digitaal spoor achterlaat in dat specifieke software-systeem. Dit toont perfect aan waarom ruwe data altijd aan de realiteit getoets moet worden. Voordat het ook maar enige invloed mag hebben op je carrière. De AI-verordening en hoog risico. Classificatie en verboden. Als we kijken naar de nieuwe Europese AI-wet, de AI-act, dan is de definitie van hoog risico op de werkvloer echt heel strikt. Het gaat hier specifiek om systemen die uitdrukkelijk bestemd zijn voor aanwerving, promotie, ontslag en prestatiebeoordeling. Wat de bron hier heel helder over zegt, lang niet elke tool vant in die zware categorie. Een simpele spelling checker of schrijfassistent is geen evaluator, oké? Je moet de specifieke bestemming en de classificatievoorwaarden van de software dus altijd heel nauwkeurig controleren. En dan komen we bij een ontzettend opvallen detail uit de wettext. Er is namelijk een expliciet verbod ingesteld op AI-systemen die proberen jouw emoties op de werkvloer af te leiden of te lezen. Dit gaat dus een flinke stap verder dan gewoon een prestatiesoftwer. Anders is het gewoon een logo. Tijdlijnen en voorwaardelijke rechten. De calendar ontleed. Bij dit soort complexe wetgeving maken de details in de tijdlijn natuurlijk het verschil. Let even goed op. 27 juli 2026 is lauter de datum van de geconsolideerde tekst. Dit betekent dus absoluut niet dat de hele wet op de lange banen is geschoven. De calendar is misschien een klein beetje veranderd, maar de verantwoordelijkheid blijft gewoon staan. Oké, maar dat artikel 86, wat haalt dat precies voor jou in? Dat artikel geef je een voorwaardelijk en subsidiair recht op uitleg. In de praktijk betekent dit dat je het recht hebt om te weten wat de exacte rol van de EI was. En wat de belangrijkste elementen achter de beslissing waren. Maar let op, de bron benadrukt dit enorm, dit geef je geen universeel recht om zo maar even de broncode van de software op te eisen. Drie praktische vragen, wat u kunt doen. Laat we dit even super praktisch maken. Mocht je ooit zelf in die fictieve situatie van het begin belanden, waarbij een tool ineens jouw beoordeling lijkt te bepalen. Stel dan direct deze drie vragen. 1. Welke specifieke gegevens zijn er precies gebruikt voor deze beslissing? 2. Waarvoor is de systeem eigenlijk bedoeld? Wat is het exacte doel? En 3, misschien wel de belangrijkste, wie in deze organisatie heeft de bevoegdheid om de uitkomst van deze machine dat werkelijk aan te passen of te corrigeren. Door deze vragen te stellen, forceer je een zinvol en juridisch correct gesprek over je evaluatie. En dat brengt ons bij de absolute kern van deze uiteenzetting. Kijk, een technologische tool wordt pas echt gevaarlijk wanneer de killer preciesie ervan het menselijke gesprek compleet dood slaat. Een evaluatie mag nooit, maar dan ook nooit gebaseerd zijn op een blindelingsvertrouwen in een algoritme. De kritische vraag die we onszelf continu moeten blijven stellen is deze. Hoe zorgen we ervoor dat onze beoordelingen altijd ruimte overlaten voor de menselijke context? Voor precies die dingen die ruwe data simpelweg niet kan zien. Denk daar maar eens over na. Bedankt voor het meekijken en tot de volgende keer.

Downloaden
Bekijk de bronnen

03 / Digitaal geheugen

Herinneringen om door te geven.

Open het dossier ↗

AI-gegenereerde videoachtergrond · stille scène

Muziek komt het verhaal binnen

Een stem die we bewaren. Woorden die we kiezen.

Een muzikale pauze · Missing You

Answer Me

Volledige film

Start de muziek wanneer u wilt.

Twee volledige films, gerangschikt op aflopend aantal YouTube-weergaven.

Open het album Missing You

Absences · in het Frans ↗

Milo Sarre en Anouk Revel zijn virtuele personages. Muziek, stemmen en beelden zijn met AI gemaakt. Artistieke leiding: Chris Beaurêve.

Verder lezen →

03 / Herinneringen

Wie erft uw foto’s… en wie mag u laten spreken?

Wat u nalaat. Wat u toestaat.

Een telefoon bewaart soms de laatste opname van een ouder. Een mailbox bevat jaren aan gesprekken. Een account, foto’s die niemand heeft afgedrukt. Na een overlijden wil een familie die sporen misschien terugvinden. Dan verschijnt een andere mogelijkheid: de opnamen gebruiken om een stem te maken die antwoordt. Dat zijn verschillende handelingen.

AI — met kunstmatige intelligentie ondersteunde of gegenereerde creatieTekst met AI voorbereid: redactie, analyse en vertaling. Gebruik en herkomst

Een herinnering terugvinden en een aanwezigheid maken

In een interview dat Geneviève Simon afnam en dat La Libre op 28 oktober 2026 publiceerde, besprak ik de vraag of een zoon zijn moeder als digitale avatar kan laten herleven. Deze nieuwsbrief vervolgt dat onderwerp met een praktische vraag: wat willen we tijdens ons leven toestaan, doorgeven of uitsluiten? Het interview staat bij de bronnen gelinkt. S7

Anouk · DromerigheidEen herinnering brengt ons dichterbij.Virtueel personage · AI-gegenereerd beeld

Een opname bewaren, een kopie delen en nieuwe zinnen produceren met een gereconstrueerde stem hebben verschillende gevolgen. De eerste handeling bewaart een spoor. De laatste schrijft iemand woorden toe die hij of zij nooit heeft uitgesproken. Dat onderscheid moet de voorbereiding sturen, nog voordat elke juridische vraag is opgelost.

Volgens overweging 27 geldt de AVG niet voor gegevens van overleden personen. Daardoor wordt een account geen vrij toegankelijke ruimte voor hergebruik. Gesprekken kunnen gegevens van levende personen bevatten. Foto’s en teksten kunnen auteursrechtelijk beschermd zijn. Dienstvoorwaarden, erfrecht en de betrokken rechten moeten afzonderlijk worden onderzocht. Technische toegang geeft op zichzelf geen recht op publicatie of op het maken van een avatar. S8

Het portretrecht biedt een bijkomend Belgisch aanknopingspunt. Volgens de FOD Economie blijft het twintig jaar na het overlijden bestaan en kunnen erfgenamen zich erop beroepen. Het staat los van het auteursrecht op een foto of opname. Daaruit volgt geen algemene regel die elke stemimitatie toestaat of verbiedt: de betrokken rechten en het concrete gebruik moeten worden onderzocht. S11

Technische toegang geeft op zichzelf geen recht om te publiceren of een avatar te maken.

03 / AUDIO · VIDEO

Een andere kijk op het onderwerp

Luister naar de analyse

Automatisch transcript beschikbaar

Gegenereerd met AIStem gegenereerd met NotebookLM. Montage en vormgeving gemaakt met Codex. De scènes zijn illustratief.

Lees het transcript

Een korte disclaimer vooraf, de stemmen in deze verkenningen zijn gegenereerd met AI via NotebookLM. Maar goed, stelt u voor, je scrollt door uw telefoon en u vindt een oude voicemail van een overleden familielid. Ja, dat is tegenwoordig een heel herkenbare situatie voor velen. Precies. Is het louter bewaren van die dierbare herinnering dan hetzelfde als het die stem aan een AI voeren, zeg maar, om een avatar te maken die weer nieuwe zinnen tegen u spreekt? Nee, absoluut niet. Daar zit echt een gigantische grens tussen. Welkom bij onze nieuwe diepgaande analyse. zoals foto's en stemopnames van overledenen willen bewaren of zelfs hergebruiken. Laten we dan meteen bij de basis beginnen. Waarom betekent technische toegang tot een account niet automatisch dat u de inhoudzomer mag gebruiken? Kijk, als nabestaande krijg je vaak de inloggegevens van iemand's telefoon of mailbox. Het voelt heel intuitief als of de inhoud van die account dan ook van jou is. Maar juridisch gezien is dat gewoon een grote misvatting. Het is dus eigenlijk alsof je de sleutel van een fysieke kluis erft. Juist, dat is een hele sterke vergelijking. Maar dat betekent natuurlijk niet dat alles in die kluis plot jouw eigen dom is om te publiceren. Precies, en die kluis analogie raakt meteen de kern van de Europese Privacy-wet, de AVG. Volgens overweging 27 van die wet geldt die namelijk niet voor overledenen. Wacht even. Als de AVG niet meer geldt voor overledenen, klinkt dat toch juist wel als of zo'n account een juridische vrijplaats wordt. Nou ja, dat zou je dus inderdaad denken, want dat is de valkuil. Een e-mail-account bevat namelijk bijna altijd correspondentie met levende personen. Oh, natuurlijk, de afsenders. Ja, de afsenders en ontvangers. En die persoonsgegevens in die mails zijn nog wel gewoon beschermd. Toegang, erfrecht en intellectuele rechten moet u dus strikt gescheiden houden. Oké, dus e-mails zijn deels afgeschermd. Maar stel dat we het over puur persoonlijk materiaal hebben. Ik hoor wel eens over de CNIL in Frankrijk met regels over de digitale dood. Daar moeten we in België heel erg mee oppassen. We mogen die Franse CNIL richtlijnen rondom de digitale dood echt niet zomaar als een Belgische procedure zien. Oh echt? Hoe zit dat bij ons dan? In België kijken we primaer naar het portretrecht. Volgens de FOD Economie blijft het recht tot 20 jaar na het overlijden bestaan. Maar als de familie dan toestemming geeft, zijn we daar toch? Was het maar zo simpel. Dat portretrecht staat namelijk weer helemaal los van het auteursrecht op de foto zelf. Het recht van de fotograaf. Exact. Laten we dan naar de meest extremen variant kijken. Wat als we van passief bewaren naar actief creëren gaan? Je bedoelt het maken van deepfakes. Ja, dus ik ben nog steeds gebonden aan de originele rechten. Ja, het heeft de auteursrechten of portretrechten van de basismateriaal nooit op. Een AI-doepassing wist de basisrechten niet uit. Wow. De technologie maakt nabootsing dus echt griezelig makkelijk, maar het beslist absoluut niet wat u gewild zou hebben. Nee. Daarom is het advies van Wikifin, waar het artikel naar verwijst, zo enorm belangrijk. Maak bij leven een inventaris voor uw notaris. Precies. Bepaal proactief zelf welke foto's in de familie mogen blijven en welke accounts strikt privé moeten blijven. En deel uw wachtwoorden via een veilig overdrag. Niet via een rond slingeren documentje op uw bureau. We regelen de overdrag van ons huis tot in de allerkleinste puntjes. Maar we aarzelen bij onze eigen stem. Een enorme blinde vlek. De cruciale vraag uit het interview om zelf over na te denken is deze. Wilt u uw nabestaande expliciet opdragen? Bewaar deze opname, maar laat mij geen nieuwe zinnen zeggen. Wat wordt uw digitale nalatenschap?

Downloaden

Bekijk het verhaal

Automatische ondertitels beschikbaar

Gegenereerd met AIVideocast gegenereerd met NotebookLM; lokale montage en redactionele correcties met Codex. Stemmen en beelden gegenereerd met AI. Fictieve illustraties.

Lees het transcript

Laat we er meteen induiken. In deze analyse verkennen we een onderwerp dat ons uiteindelijk allemaal raakt. En dat door de snelle opkomst van kunstmatig intelligentie alleen maar complexer is geworden. Onze digitale nalatenschap. We kijken vandaag puur naar de juridische grenzen op basis van onze bronmaterialen. Waar trekken we de lijn tussen het liefdevol bewaren van een herinnering aan een dierbare en het creëren van iets dat er eigenlijk nooit is geweest? Om dit echt even concreet te maken schetsen we een puur fictief, maar heel herkenbaar scenario. Stel je het volgende voor. Een rouwend familielid stuidt op de inloggegevens van de oude vergeten mailbox van een overleden ouder. Je locht in en ontdekt een absoluute goudmijn aan opgeslagen voicemails en persoonlijke audioopnames. Dan reist onvermijdelijk die ontzettend moderne vraag. Zouden we met al die spraakdata een IA-avatar kunnen bouwen? Zouden we die vertrouwde stem een compleet nieuw antwoord kunnen laten geven op een vraag die we nooit meer hebben kunnen stellen? Kijk precies hier stuidt we op een gigantische grens. We moeten het fundamentele verschil begrijpen tussen twee volstrekt verschillende dingen. Aan de ene kant heb je een spoor bewaren. Je luistert naar een originele opname, je deelte met familie, je koestert simpelweg de realiteit van wat er al is. Maar aan de andere kant heb je nieuwe woorden fabriezeren. Zodra je een AI-inzet om nieuwe zinnen te bouwen, schrijf je iemand letterlijk woorden toe die hij of zij nooit heeft gezegd. Je haalt geen herinnering op, je verzint een nieuwe realiteit. En dat harde onderscheid vormt echt het hart van het hele juridische vraagstuk. Om dat juridische stuk scherp te krijgen pakken we er een interview bij uit de krant La Libre van 28 oktober 2026. Even voor de goede orde, dit was een journalistiek interview dat Geneviève Simon afnam met advocaat Christophe Boeraeve. Dus dit is nadrukkelijk geen persoonlijk opiniestuk van hem. In dat gesprek ging het exact over de vraag of je een overleden familielid mag laten herleven als avatar. Zijn conclusie is glashelder. Het erven van iemand's stemopnames of foto's geeft je simpelweg geen cardblanche om die persoon compleet nieuwe dingen te laten zeggen. En dan belanden we direct in een flink juridisch doelhof. Want je denkt misschien is daar niet gewoon één wet voor, maar nee, we moeten laveren tussen verschillende rechten. Laten we ze even uit elkaar trekken. Allereerst de privacy-wet, de GDPR. Die zegt in Overweging 27 heel expliciet dat de wet niet van toepassing is op overleden personen. Aha, denk je dan. Vrij spel. Maar hoeven, in die mailbox zitten ook mails en gesprekken met levende personen. En de privacy van die levende derde blijft wel snoeihard beschermd. Je kunt zo'n inbox dus niet zomaar opengooien. Daarnaast heb je het autoersrecht, dat heel specifiek gecreëerde werken, zoals teksten en foto's, afdekt en tot slot het portretrecht, dat weer met eigenspelregels komt. Dat je ergens technisch kunt inloggen, geeft je juridisch gezien dus niet zomaar alle rechten. Als we inzoomen op dat portretrecht, stuiten we op een heel specifiek getal. Twintig. Volgens de Belgische regels houden erfgenomen twintig jaar lang na het overlijden de zeggenschap over het portretrecht. Dat geeft wel wat houd vast als je een visuele AI avatar zou willen maken. Daar is in die periode echt toestemming voor nodig. Maar let op, en dit is een cruciaal detail, deze regel draait uitsluitend om beelden. We kunnen hieruit absoluut geen algemene regel afleiden voor het naboot ze van een stem. Het juridisch beschermen van een stem is echt een heel andere en vaak veel ingewikkeldere discussie. Wat het nog wat complexer maakt, is dat dit over de landsgrenzen heen enorm verschilt. Franse kunnen daar heel gericht instructies achter laten over wat er na hun dood met hun data moet gebeuren. Klinkt ideaal, maar dat kunnen we niet zomaar naar België kopiëren. Wil je hier je digitale na laaterschap goed regelen, dan vergt dat echt actieve voorbereiding. En alsof dat allemaal nog niet genoeg is, hebben we sinds 2 augustus 2026 te maken met de Europese AI-verordening, de AI-act. Artikel 50 voeg namelijk nieuwe transparantie-regels toe. De wet i's nu dat het cristal helder moet zijn of je tegen een chatbal praat of naar een deep fake zit te kijken. Met andere woorden, de AI-act stelt weliswaar kaders voor transparantie in de markt, maar de ruzie in de familie over wie de rechter heeft op die oude voice mails, die los deze wet absoluut niet op. Nou goed, wat betekent dit alles nu voor jou in de praktijk? Technologie kan inmiddels stemmen nabootsen, maar één ding kan het niet. Bedenken wat jij of je naast echt gewild zouden hebben. Actie ondernemen dus. We hebben drie heel concrete stappen voor je. Eén, begin met een inventaris. Wat heb je eigenlijk allemaal aan accounts en digitaal vermogen? Twee, wees daar heel specifiek in. Bepaal haar fijn wat strikte privécommunicatie is, die na je overlijden weg moet en wat mooie familiefoto's zijn, die bewaard mogen blijven. Leg je instructie zwart op wit vast en regel meteen een veilige overdrag voor je wachtwoorden. Besluiten deze uiteenzetting af met een gedachte om nog eens rustig over na te denken. Als we straks met één druk op de knop het beeld en de stem van ons overleden deerbare eindeloos in leven kunnen houden met AI, zijn we dan hun liefde aan het vereeuwen of ontnemen we ze eigenlijk gewoon het recht op een definitieve stilte. Bedankt voor het volgen van deze analyse.

Downloaden
Bekijk de bronnen

Iets nalaten waar anderen werkelijk mee verder kunnen

Frankrijk kent een specifiek stelsel van instructies na overlijden, dat de CNIL toelicht. Dat mag niet als een identieke Belgische procedure worden voorgesteld. Voor iemand in België begint een nuttige voorbereiding met een inventaris: welke accounts, welke bestanden, welke contactpersonen en welke wensen moeten met de notaris worden besproken? Wikifin benadrukt het belang van instructies over het digitale vermogen. De praktische regeling moet passen bij de toegang en het soort goed. S8, S9

Milo · DankbaarheidLaten we ook ruimte voor keuzes.Virtueel personage · AI-gegenereerd beeld

Een avatar roept twee verschillende vragen op: weet de gesprekspartner dat die met AI communiceert, en kunnen de woorden doorgaan voor een echte opname van de overledene? Artikel 50 van de AI-verordening legt sinds 2 augustus 2026 afzonderlijke verplichtingen op voor informatie over AI-interactie en bekendmaking van bepaalde audio- of videocontent die een deepfake vormt. Voor duidelijk artistieke of fictieve werken geldt een aangepaste bekendmaking, geen algemene vrijstelling. De toepassing hangt onder meer af van de rol en de context; persoonlijk, niet-professioneel gebruik valt buiten de definitie van gebruiksverantwoordelijke. Een melding lost andere rechten op het gebruikte materiaal niet op. S13

Over de overdracht van een woning spreken we gemakkelijk. Bij enkele minuten stemopname aarzelen we. Toch kan ‘bewaar deze opname, maar laat mij geen nieuwe zinnen zeggen’ een belangrijke wens zijn. Technologie maakt nabootsing mogelijk; zij kan niet beslissen wat de persoon zelf zou hebben gewild.

Aan u

Bereid het gesprek voor

0 / 3 punten verkend

Uw keuzes blijven op deze pagina. Er wordt niet om een account of wachtwoord gevraagd.

MISSING YOU / FILM

The Ones We Miss

Milo Sarre en Anouk Revel zijn virtuele personages. Muziek, stemmen en beelden zijn met AI gemaakt. Artistieke leiding: Chris Beaurêve.

Ontdek Missing You ↗
Terug naar de drie artikelen →

Bronnen en achtergrond

De brontitels blijven in hun oorspronkelijke taal staan.

  1. S1 · Directive (UE) 2023/970, articles 3 à 12, 16, 18 et 34
  2. S2 · SPF Emploi, projet BE-MAGIC
  3. S3 · EUR-Lex, mesures nationales notifiées pour la directive 2023/970
  4. S4 · APD, décision individuelle automatisée ; RGPD, articles 5, 6 et 22
  5. S5 · Groupe Article 29, WP251rev.01, décision automatisée et profilage, version du 6 février 2018
  6. S6 · Règlement IA 2024/1689, version consolidée du 27 juillet 2026 après règlement 2026/1744
  7. S7 · Geneviève Simon, entretien avec Christophe Boeraeve, La Libre, 28 octobre 2026, sur les avatars numériques
  8. S8 · CNIL, Mort numérique, 31 octobre 2025 ; RGPD considérant27 ; droits distincts
  9. S9 · Wikifin FSMA, Pourquoi planifier votre succession, mise à jour 21 avril 2026
  10. S10 · SPF Emploi, égalité femmes-hommes : analyse bisannuelle des rémunérations
  11. S11 · SPF Économie, droit à l’image, mise à jour 3 décembre 2020
  12. S12 · Commission européenne, AI Act Service Desk, article 86
  13. S13 · Commission européenne, AI Act Service Desk, articles 50 et 113
Download de leesversie als PDF
Lexi

Blijft er een vraag bij u?

LEXI

Informatie moet het mogelijk maken te begrijpen en te betwisten.

Lexi is een AI-assistent. Antwoorden kunnen fouten bevatten; controleer de bronnen en de context van uw situatie.

De Lexi-plugin in ChatGPT bevat nummers 001–013, hun artikelen en bronlinks. U kunt ook contact opnemen met Christophe Boeraeve.

Praten met Lexi ↗Contact opnemen met Christophe Boeraeve

WhatsApp +32 467 11 17 77

Hoe deze editie tot stand kwam

Redactie, analyse en vertaling: passages zijn met Codex gegenereerd; CUE/Manus en Claude hebben bijgedragen aan onderzoek en kritische tegenlezingen.

De negen korte films in de drie taalversies en de nieuwe openingsfilm zijn gegenereerd met Gemini. Het referentiebeeld voor de opening is gemaakt met OpenAI.

De audioanalyses en videocasts zijn met NotebookLM gegenereerd. De getoonde videocasts zijn lokaal met Codex gecorrigeerde kopieën; de originelen blijven bewaard. Stemmen en beelden zijn met AI gegenereerd. De transcripties en ondertitels zijn automatisch herkend en kunnen fouten bevatten.

Over de Europese pictogrammen ↗

LAW RIGHT / 013

Bekijk de bronnen

De bronnen van deze editie, binnen handbereik tijdens het lezen.

  1. S1 · Directive (UE) 2023/970, articles 3 à 12, 16, 18 et 34
  2. S2 · SPF Emploi, projet BE-MAGIC
  3. S3 · EUR-Lex, mesures nationales notifiées pour la directive 2023/970
  4. S4 · APD, décision individuelle automatisée ; RGPD, articles 5, 6 et 22
  5. S5 · Groupe Article 29, WP251rev.01, décision automatisée et profilage, version du 6 février 2018
  6. S6 · Règlement IA 2024/1689, version consolidée du 27 juillet 2026 après règlement 2026/1744
  7. S7 · Geneviève Simon, entretien avec Christophe Boeraeve, La Libre, 28 octobre 2026, sur les avatars numériques
  8. S8 · CNIL, Mort numérique, 31 octobre 2025 ; RGPD considérant27 ; droits distincts
  9. S9 · Wikifin FSMA, Pourquoi planifier votre succession, mise à jour 21 avril 2026
  10. S10 · SPF Emploi, égalité femmes-hommes : analyse bisannuelle des rémunérations
  11. S11 · SPF Économie, droit à l’image, mise à jour 3 décembre 2020
  12. S12 · Commission européenne, AI Act Service Desk, article 86
  13. S13 · Commission européenne, AI Act Service Desk, articles 50 et 113