België: weet wat er achter de deur ligt voordat u aanklopt

Een kmo gebruikt software om sollicitaties te selecteren. Een werknemer betwist een afwijzing die hij niet begrijpt. Een gemeente bereidt een instrument voor beslissingsondersteuning voor. Ze stellen allemaal dezelfde vraag: waar kunnen we terecht? Het antwoord hangt minder af van de naam van een autoriteit dan van wat men nodig heeft: uitleg, toezicht of een beslissing waartegen beroep mogelijk is.

Op 6 oktober 2026 verklaarde minister Vanessa Matz in de Kamercommissie voor Economie: “België heeft deze formele aanwijzing nog niet verricht.” Zij beschreef twee parallelle trajecten: een federale wet en een samenwerkingsakkoord met de deelstaten, met een beoogde centrale rol voor het BIPT. Die verklaring beschrijft de toestand op die datum. De lezer moet nagaan hoe de regelgeving ervoor staat wanneer hij dit leest.[1]

Op 15 oktober 2026 opende het BIPT een raadpleging over zijn ontwerp van strategisch plan 2027–2029, die loopt tot en met 6 november 2026. Het ontwerp omschrijft de bevoegdheden voor datamarkten en het toezicht op AI-systemen als “in toewijzing”. Een voetnoot vermeldt dat het Instituut “zeer waarschijnlijk geheel of gedeeltelijk verantwoordelijk” zal worden, maar dat “de definitieve wetgevingsteksten hierover nog niet zijn aangenomen”.[2]

Op 20 oktober 2026 kondigt minister David Clarinval in de Kamercommissie voor Sociale Zaken aan dat het ontwerp voor het governancekader van de AI Act samen met de minister bevoegd voor Digitalisering in de eerste helft van 2027 zal worden ingediend. Dat is het aangekondigde tijdschema in een voorlopig verslag, geen bewijs dat een wet is aangenomen of bekendgemaakt. Deze informatie vult de vaststelling van 6 oktober aan; zij neemt niet weg dat moet worden nagegaan welke teksten sindsdien tot stand zijn gekomen.[10]

Voorbereid zijn is nog niet bevoegd zijn

Het ontwerp bereidt terecht voor: capaciteit, richtsnoeren voor kmo’s en een laboratorium voor AI-toezicht. Maar een strategisch plan kan op zichzelf niet de bevoegdheid verlenen om een document op te eisen, een maatregel op te leggen of een sanctie uit te spreken. De beoogde nieuwe bevoegdheden moeten berusten op de teksten die ze toekennen, zonder afbreuk te doen aan de bevoegdheden die al bestaan. Dat onderscheid beschermt iedereen: de onderneming die haar verplichtingen moet kennen, de persoon die een rechtsmiddel zoekt en de medewerker die de grenzen van zijn opdracht moet kennen.

De omgekeerde conclusie zou even onjuist zijn. Het ontbreken van een aanwijzing op een bepaalde datum plaatst het gebruik van AI niet buiten het recht. Gegevensbescherming, arbeidsrecht en consumentenrecht blijven gelden, elk met de eigen bevoegde instanties.

Eerst de functies in kaart brengen, dan de trajecten testen

Mijn eerste voorstel, uit de bijdrage die ik voor de raadpleging heb voorbereid: publiceer een overzicht van functies in plaats van een adressenlijst. Wie informeert? Wie ontvangt een melding? Wie onderzoekt een klacht? Wie beslist? Bij elke functie zou de rechtsgrond staan, bijgewerkt zodra de regels veranderen. Een doorverwijzing van de ene dienst naar de andere wordt zo begrijpelijk, in plaats van aan te voelen als een gesloten deur.

Mijn tweede voorstel: geef de ambitie van het BIPT om een “kompas in de digitale wereld” te zijn praktisch vorm op basis van echte gebruikerstrajecten. Het ontwerp beschrijft een richtinggevende opdracht, geen software met die naam. Het voorziet ook in een onderzoek naar een ondersteuningsdienst voor de digitale economie in 2027–2029. De hier voorgestelde trajecten vormen onze bijdrage aan die reflectie.[2] Mensen moeten hun probleem kunnen uitleggen voordat zij weten hoe het juridisch wordt gekwalificeerd. Het traject moet vervolgens aangeven wat de betrokken dienst kan doen, welke documenten nuttig zijn en wat de volgende stap is. Een ontvangstbevestiging is geen beslissing; een melding opent niet altijd een procedure. Wie dat vroeg uitlegt, voorkomt teleurgestelde verwachtingen.

Het zou nuttig zijn die trajecten vóór publicatie te testen met burgers, kmo’s en mensen die minder vertrouwd zijn met digitale middelen. De raadpleging is het geschikte moment om dat te bespreken.

De voorstellen in deze vier artikelen zijn van de auteur en komen uit de bijdrage die hij voor de BIPT-raadpleging heeft voorbereid. Zij verbinden het Instituut niet.